2.5 Επιστημονικές περιοχές αριστείας

Με στόχο την ανάδειξη των κυριότερων επιστημονικών τομέων στους οποίους δραστηριοποιούνται με επιτυχία οι ελληνικές ερευνητικές ομάδες, οι ελληνικές επιστημονικές δημοσιεύσεις εντάσσονται στα έξι κύρια επιστημονικά πεδία “Natural Sciences”, “Engineering & Technology”, “Medical & Health Sciences”, “Agricultural Sciences”, “Social Sciences” και “Humanities” και τις υποκατηγορίες τους, σύμφωνα με το αναθεωρημένο εγχειρίδιο Frascati “Revised Field of Science and Technology Classification” του ΟΟΣΑ (Παράρτημα ΙΙΙ).

Το Διάγραμμα 2.5.1 παρουσιάζει, ανά έτος, την κατανομή των ελληνικών δημοσιεύσεων στα έξι κύρια επιστημονικά πεδία στη διάρκεια της δεκαπενταετίας 1998-2012. Οι περισσότερες ελληνικές δημοσιεύσεις ανήκουν στο επιστημονικό πεδίο “Natural Sciences”. Το μερίδιο που έχει το πεδίο στο σύνολο των ελληνικών δημοσιεύσεων παρουσιάζει μείωση μέχρι το 2007, σταθεροποιούμενο στη συνέχεια  και το 2012 διαμορφώνεται στο 48,8%. Δεύτερο κατά σειρά είναι το επιστημονικό πεδίο “Medical & Health Sciences”, το οποίο παρουσιάζει αυξητικές τάσεις μέχρι το 2007 και μερίδιο 37,6% το 2012. Το επιστημονικό πεδίο “Engineering and Technology” διατηρεί σχεδόν σταθερό μερίδιο σε όλη τη διάρκεια της περιόδου και έχει την τρίτη θέση με 21,9% το 2012. Ακολουθούν τα επιστημονικά πεδία “Social Sciences” με αυξητικές τάσεις μετά το 2007 και μερίδιο 7,0% το 2012 και “Agricultural Sciences”, με σχετικά σταθερό μερίδιο στη διάρκεια της περιόδου που το 2012 διαμορφώνεται σε 3,3%. Το επιστημονικό πεδίο “Humanities” έχει τις λιγότερες δημοσιεύσεις και χαμηλό μερίδιο, που το 2012 είναι 1,3%. Ο χαμηλός αριθμός δημοσιεύσεων στο επιστημονικό αυτό πεδίο είναι αναμενόμενος, δεδομένου ότι τα χαρακτηριστικά της έρευνας και των δημοσιεύσεων στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες είναι αρκετά διαφορετικά από αυτά των υπολοίπων:  οι ρυθμοί έρευνας και δημοσιεύσεων είναι πιο αργοί, μεγάλη σημασία ως μέσο επιστημονικής επικοινωνίας διατηρούν ακόμη οι δημοσιεύσεις μονογραφιών, ενώ οι δημοσιεύσεις γίνονται σε πολλές γλώσσες εκτός της αγγλικής. Τα παραπάνω δυσχεραίνουν την εξαγωγή δεικτών με την καθιερωμένη έννοια.

 

Διάγραμμα 2.5.1

Μεγέθυνση

 

 

Αναλυτικότερα, η παραγωγή των ελληνικών δημοσιεύσεων στις υποκατηγορίες των έξι κύριων επιστημονικών πεδίων παρουσιάζεται για την τελευταία πενταετία (2008-2012) στο Διάγραμμα 2.5.2.

 

Διάγραμμα 2.5.2

Μεγέθυνση

 

 

Στο Διάγραμμα ‎2.5.3 απεικονίζεται ο σχετικός δείκτης απήχησης που παρουσιάζουν οι ελληνικές δημοσιεύσεις της πενταετίας 2008-2012 στα έξι κύρια επιστημονικά πεδία. Ο δείκτης υπολογίζεται μετά από «κανονικοποίηση» με τη χρήση εξειδικευμένου λογισμικού που ανέπτυξε το ΕΚΤ και συγκρίνει την απήχηση των ελληνικών δημοσιεύσεων που εντάσσονται σε ένα επιστημονικό πεδίο σε σχέση με την απήχηση που παρουσιάζουν στο ίδιο πεδίο οι δημοσιεύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Σχετικός δείκτης απήχησης μεγαλύτερος από 1 υποδηλώνει ότι η απήχηση των ελληνικών δημοσιεύσεων είναι μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Την πενταετία 2008-2012 οι σχετικοί δείκτες απήχησης των ελληνικών δημοσιεύσεων σε όλα τα κύρια επιστημονικά πεδία καταγράφουν αύξηση σε σχέση με την πενταετία 2006-2010 που παρουσιάστηκε στην αμέσως προηγούμενη μελέτη του ΕΚΤ. Οι σχετικοί δείκτες απήχησης την πενταετία  2008-2012 πλησιάζουν ή ακόμη και υπερβαίνουν τον παγκόσμιο μέσο όρο, με τιμές που κυμαίνονται από 0,81 έως 1,09. Σημαντική είναι η απήχηση που παρουσιάζουν την πενταετία αυτή οι δημοσιεύσεις των επιστημονικών πεδίων “Natural Sciences” και ”Engineering and Technology”, που καταγράφουν δείκτες απήχησης υψηλότερους από τον παγκόσμιο μέσο όρο (1,09 και 1,06 αντίστοιχα). Ακολουθούν τα επιστημονικά πεδία “Agricultural Sciences” με σχετικό δείκτη απήχησης 0,94, “Medical and Health Sciences” με σχετικό δείκτη απήχησης 0,93,  “Humanities” με σχετικό δείκτη απήχησης 0,90 και “Social Sciences” με σχετικό δείκτη απήχησης  0,81.

 

 

Διάγραμμα 2.5.3

Μεγέθυνση

 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική επιστημονική δραστηριότητα έχουν οι εξειδικευμένες θεματικές περιοχές των έξι κύριων επιστημονικών πεδίων στις οποίες οι ελληνικές δημοσιεύσεις έχουν μεγαλύτερη απήχηση από το μέσο όρο των αντίστοιχων δημοσιεύσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι περιοχές αυτές παρουσιάζονται για την πενταετία 2008-2012 στη συνέχεια.

 

Διάγραμμα 2.5.4

Μεγέθυνση

 

Το Διάγραμμα 2.5.5 παρουσιάζει συνδυαστικά, για τα έξι κύρια επιστημονικά πεδία και τις εξειδικευμένες θεματικές περιοχές που περιλαμβάνουν, αφενός την επιστημονική παραγωγή μιας χώρας σε δημοσιεύσεις (μικρή – μεγάλη δραστηριότητα) όπως καταγράφεται από τον Δείκτη Δραστηριότητας (Activity Index) αφετέρου δε την αριστεία των δημοσιεύσεων αυτών όπως καταγράφεται από τον σχετικό δείκτη απήχησής τους (μικρή – μεγάλη απήχηση). Πιο συγκεκριμένα, ο Δείκτης Δραστηριότητας (Activity Index) συγκρίνει την επιστημονική παραγωγή μιας χώρας με την παγκόσμια παραγωγή ανά εξειδικευμένη θεματική περιοχή *. Ο δείκτης κυμαίνεται από -100 ως 100. Η τιμή 0 υποδηλώνει απόλυτη ισορροπία στη σχέση εγχώριας και παγκόσμιας παραγωγής δημοσιεύσεων, θετικές τιμές (με μέγιστη το 100) υποδηλώνουν μεγαλύτερη δραστηριότητα της εγχώριας παραγωγής σε σχέση με την παγκόσμια παραγωγή και τέλος αρνητικές τιμές (με ελάχιστη το -100) υποδηλώνουν το αντίθετο.

Ο συνδυασμός των δύο αυτών δεικτών αποτυπώνεται στο Διάγραμμα 2.5.5. σε τεταρτημόρια. Στο επάνω δεξιά τεταρτημόριο καταγράφονται οι θεματικές περιοχές στις οποίες η Ελλάδα εμφανίζει μεγαλύτερη εξειδίκευση στην παραγωγή δημοσιεύσεων σε σχέση με την παγκόσμια παραγωγή και οι οποίες εμφανίζουν αριστεία (Υψηλή απήχηση / Μεγάλη δραστηριότητα), υποδηλώνοντας συγκριτικό πλεονέκτημα για τη χώρα. Στο επάνω αριστερά τεταρτημόριο καταγράφονται οι εξειδικευμένες θεματικές περιοχές στις οποίες η Ελλάδα έχει μικρή δραστηριότητα σε σχέση με την παγκόσμια παραγωγή διακρίνεται όμως για την αριστεία (Υψηλή απήχηση / Μικρή δραστηριότητα), υποδηλώνοντας σημαντική δυναμική.

Στον συνδυασμό «Υψηλή απήχηση / Μεγάλη δραστηριότητα» (επάνω δεξιά τεταρτημόριο) η θεματική περιοχή «physics, multidisciplinary» καταγράφει τον υψηλότερο σχετικό δείκτη απηχησης (3,39) έχει δείκτη δραστηριότητας 4,07 (δεν απεικονίζεται στο διάγραμμα για λόγους καλύτερης παρουσίασης των υπολοίπων περιοχών)  και ανήκει στο επιστημονικό πεδίο “Natural Sciences”. Επίσης, συναντώνται περιοχές του επιστημονικού πεδίου “Natural Sciences” (ενδεικτικά “Reproductive biology”, “Physics, particles & fields”, “Genetics & heredity”), του πεδίου “Medical & Health Sciences” (ενδεικτικά “Rheumatology”, “Allergy’, “Dermatology”), του “Engineering & Technology” (ενδεικτικά “Transportation science & technology”, “Energy and fuels”) και του “Social Sciences” (“operations research and management science” και “environmental studies”).

 

Διάγραμμα 2.5.5

Μεγέθυνση

 

 

Ο λόγος που αποτελεί βάση για τον υπολογισμό του δείκτη δραστηριότητας είναι: [(εθνικές δημοσιεύσεις σε συγκεκριμένο τομέα/σύνολο εθνικών δημοσιεύσεων)/(δημοσιεύσεις σε συγκεκριμένο τομέα παγκοσμίως/σύνολο δημοσιεύσεων παγκοσμίως)]